أبو الحسن الشعراني

206

پژوهش هاى قرآنى علامه شعرانى در تفاسير مجمع البيان، روح الجنان و منهج الصادقين (فارسى)

حمل مىكنند و هركدام طلب رزق براى نوع خود مىنمايند ، آدم براى آدميان و عقاب براى پرندگان و گاو براى بهائم و شير براى درندگان . علّامه شعرانى : از اين‌كه حاملان عرش و كرسى فرشتگانند ، معلوم مىشود كه آنها هم موجودات روحانىاند و با تفسير علم يا عظمت و قدرت منافى نيست و اگر گويى ملائكهء موكل بر اين جهان منحصر به چهار نيست ، بلكه المدبّرات أمرا بسيارند ، گوييم : حمل بر تابع و متبوع بايد كرد ، چنان كه هر چهار را در يك خبر يك فرشته شمرده است با چهار روى . اين ملائكه را به زبان اشراقى ، مثل افلاطون و مشّائى ، عقل فعال گويند . « 1 » لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ . « 2 » مؤلف : هيچ اكراهى نيست در قبول كردن دين اسلام ، يعنى اكراه نبايد كرد هيچ‌كس را از يهود و نصارى و مجوس بر اسلام آوردن . علّامه شعرانى : در مذهب مالك « 3 » و ابو حنيفه « 4 » از مشركين هم مىتوان جزيه گرفت و ذمى مىشوند ، و در مذهب ما اين حكم خاصّ اهل كتاب است . به‌هرحال اين آيه مطلقا منسوخ نيست ، چون اجبار در قبول دين نيست و كافر مختار است جزيه دهد و به دين خود باقى ماند و جزيه ماليّات سرّى است . « 5 » وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ . « 6 » مؤلف : بيان كرديم پيش از اين‌كه ايمان تصديق به دل و كفر ، جحود به دل باشد .

--> ( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 2 ، ص 91 . ( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 256 . ( 3 ) . المغنى ، ابن قدامه ، ج 10 ، ص 564 . ( 4 ) . احكام القرآن ، جصّاص ، ج 3 ، ص 91 - 93 ( 5 ) . منهج الصادقين ، ج 2 ، ص 99 . ( 6 ) . بقره ( 2 ) آيهء 256 .